કર્તવ્યનિષ્ઠા, સમયપાલન અને વિનમ્રતાના ત્રિભેટે પાંગરેલું શિક્ષત્ત્વ એટેલે વિપુલભાઈ વાળંદ
માનવ સભ્યતાના ઇતિહાસમાં જો કોઈ પદ સૌથી પવિત્ર અને
જવાબદારીપૂર્વકનું હોય તો તે 'શિક્ષક'નું છે. વર્તમાન યુગમાં જ્યાં શિક્ષણ ઘણીવાર માત્ર એક નોકરી કે આજીવિકાનું
સાધન બનીને રહી ગયું છે, ત્યાં આકરૂન્દ શાળામાં ઉપ શિક્ષક તરીકે ફરજ બજાવતા વિપુલભાઈ વાળંદ પોતાની
અપ્રતિમ કર્તવ્યનિષ્ઠા, સમયપાલન અને વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યેના
અપાર પ્રેમથી શિક્ષણ જગતમાં એક અનોખો ચિલો ચાતરી રહ્યા છે. તેઓ એક એવા શિક્ષક
તરીકે ઉભરી આવ્યા છે, જેમના માટે શિક્ષણ એક વ્યવસાય નથી
પરંતુ એક પવિત્ર જીવન સાધના છે.
સાબરકાંઠા જિલ્લાના
હિંમતનગર તાલુકાની નજીક આવેલું નાનકડું અને રળિયામણું ગામ હાજીપુર એ વિપુલભાઈનું
વતન છે. હાજીપુરની માટીમાં તેમનો ઉછેર થયો અને પ્રકૃતિના સાન્નિધ્યમાં તેમના
જીવનના પાયાના મૂલ્યોનું ઘડતર થયું. પિતા ભરતભાઈ વાળંદ તરફથી તેમને પ્રમાણિકતા,
પરિશ્રમ અને નિષ્ઠાનો વારસો જન્મજાત મળ્યો. હાજીપુર ગામના શાંત અને
સંસ્કારી વાતાવરણે વિપુલભાઈના મનમાં સેવા અને સમર્પણના બીજ રોપ્યા, જે પાછળથી એક ઘટાદાર વટવૃક્ષ બનીને શિક્ષણ ક્ષેત્રે સુવાસ ફેલાવી રહ્યા
છે.
વિપુલભાઈનો પ્રારંભિક અને માધ્યમિક અભ્યાસ હિંમતનગર શહેરમાં જ થયો. ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે સામાજિક ઇતિહાસ વિષયની પસંદગી કરી અને હિંમતનગરમાં જ ગ્રેજ્યુએશન (સ્નાતક)ની પદવી મેળવી. ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યા બાદ, જ્ઞાનની ક્ષિતિજોને વધુ વિસ્તારવા માટે તેમણે ઈડરની નામાંકિત આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજમાં એમ.એ. (M.A.) કરવા માટે પ્રવેશ લીધો. વર્ષ ૨૦૧૧માં, તેમણે પોતાના જીવનના ખરા ધ્યેય તરફ કદમ વધાર્યા. હિંમતનગર સ્થિત 'ગ્રો મોર બી.એડ કોલેજ' (Grow More B.Ed. College) માં તેમણે શિક્ષક તરીકેની તાલીમ લેવા માટે પ્રવેશ મેળવ્યો. બી.એડના અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે માત્ર ડિગ્રી મેળવવા ખાતર અભ્યાસ ન કર્યો, પરંતુ શિક્ષણના સિદ્ધાંતો, બાળ મનોવિજ્ઞાન અને વર્ગખંડ સંચાલનની બારીકીઓને આત્મસાત કરી. અહીં જ એક શ્રેષ્ઠ શિક્ષક તરીકેની તેમની પૂર્વતૈયારી પૂર્ણ થઈ.
વિપુલભાઈની સત્તાવાર શૈક્ષણિક સફરની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૧૩માં થઈ. તેમની પ્રથમ નિમણૂક દાહોદ જિલ્લાના દેવગઢબારિયા જેવા પછાત અને અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલી બોડી ડુંગરી શાળામાં થઈ. આ એક એવો વિસ્તાર હતો જ્યાં ભૌગોલિક અને સામાજિક પડકારો પુષ્કળ હતા. પરંતુ પડકારોથી ડરી જવું એ વિપુલભાઈના સ્વભાવમાં નહોતું. તેમણે આ પડકારને એક તક તરીકે સ્વીકાર્યો. બોડી ડુંગરી શાળામાં તેમણે આદિવાસી અને વંચિત સમુદાયના બાળકોને ગળે લગાવ્યા. તેમની ઉત્તમ શિક્ષણ સેવાઓ, વિદ્યાર્થીઓને સહેલાઈથી સમજાય તેવી ભાષામાં ભણાવવાની રીત અને વાલીઓ સાથેનો સતત સંપર્ક— આ બધું જ એટલું પ્રભાવશાળી હતું કે ટૂંક જ સમયમાં તેઓ સમગ્ર વિસ્તારમાં લોકપ્રિય થઈ ગયા. વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શાળાના સ્ટાફ તરફથી તેમને અપાર પ્રેમ, સ્નેહ અને આદર મળ્યો. તેઓ માત્ર એક શિક્ષક ન રહેતા, તે ગામના પરિવારોનો એક હિસ્સો બની ગયા.
ત્યારબાદ તેઓ બદલી કરી સંજેલી તાલુકાની તળગામ વર્ગ હીરોનાં શાળામાં આવ્યા.. નવી શાળા, નવા
બાળકો, પણ વિપુલભાઈનો ઉત્સાહ એ જ જૂનો અને અદમ્ય હતો. અહીં
પણ તેમણે પોતાની ફરજને સર્વોપરી ગણીને શાળાના સર્વાંગી વિકાસમાં મહત્વનું યોગદાન
આપ્યું. બાળકોમાં શિક્ષણ પ્રત્યે રુચિ જગાડવા માટે તેમણે રાત-દિવસ એક કર્યા. અને
છેવટે, વર્ષોની આ અવિરત સેવાયાત્રા બાદ, ૧ મે ૨૦૨૫ ના રોજ વિપુલભાઈએ અરવલ્લી જિલ્લાની આકરૂન્દ શાળાને પોતાની નવી 'કર્મભૂમિ'
બનાવી.
સામાન્ય રીતે સામાજિક વિજ્ઞાન (Social
Science) વિષયને વિદ્યાર્થીઓ ગોખણપટ્ટીનો કે કંટાળાજનક વિષય માનતા
હોય છે. લાંબી સાલવારીઓ, ભૌગોલિક નકશાઓ અને ઇતિહાસની ઘટનાઓ
યાદ રાખવામાં બાળકો મૂંઝાતા હોય છે. પરંતુ વિપુલભાઈના વર્ગખંડમાં ચિત્ર તદ્દન અલગ
હોય છે. તેઓ વર્ગખંડમાં વિદ્યાર્થીઓના પ્રિય શિક્ષક છે, કારણ
કે તેમની ભણાવવાની રીત અન્ય શિક્ષકો કરતાં સાવ નોખી અને અનોખી છે.
સૌથી આશ્ચર્યજનક અને પ્રશંસનીય બાબત એ છે કે, વિપુલભાઈને વર્ગખંડમાં સામાજિક વિજ્ઞાન ભણાવવા માટે ક્યારેય પાઠ્યપુસ્તકની જરૂર પડતી નથી. તેઓ જ્યારે વર્ગમાં પ્રવેશે છે ત્યારે પુસ્તક ટેબલ પર જ રહી જાય છે અને જ્ઞાનનો અસ્ખલિત પ્રવાહ તેમના મુખેથી વહેવા લાગે છે. ઇતિહાસની ઘટનાઓ તેઓ એવી વાર્તા સ્વરૂપે રજૂ કરે છે કે જાણે વિદ્યાર્થીઓની નજર સમક્ષ કોઈ લાઈવ થિયેટર ચાલી રહ્યું હોય! ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ હોય કે બંધારણની કલમો—બધું જ તેમના સ્મરણમાં અને જીભના ટેરવે વસેલું છે. તેમની આ પુસ્તક વિના ભણાવવાની કળા પાછળ તેમનું વર્ષોનું વાંચન, ચિંતન અને વિષય પરનું અસાધારણ પ્રભુત્વ જવાબદાર છે. તેઓ વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પરીક્ષાલક્ષી તૈયારી નથી કરાવતા, પરંતુ સામાજિક વિજ્ઞાનના માધ્યમથી તેમને એક જાગૃત અને દેશભક્ત નાગરિક બનાવવાનું ભગીરથ કાર્ય કરે છે. તેમના ક્લાસમાં કોઈ બાળક ક્યારેય કંટાળો અનુભવતું નથી, ઊલટાનું બાળકો તેમના તાસની આતુરતાથી રાહ જોતા હોય છે. આજના સમયમાં સામાન્યમાં સામન્ય વાલીને પોતાના સંતાનને ખાનગી શાળામાં ભણાવવાની ઘેલછા જાગી છે. એવા સમયમાં વિપુલભાઈનાં બંને સંતાનો કોઈ ખાનગી શાળામાં ભણાવવાના બદલે આકરૂન્દ ગામની સરકારી શાળામાં જ અભ્યાસ કરી રહ્યાં છે. તેમનું આ પગલું સમાજ માટે પણ દીવાદાંડી રૂપ છે.
એક સારો શિક્ષક માત્ર સારો ભણાવે તે પૂરતું નથી, પરંતુ તે શાળાના સમગ્ર વહીવટ અને સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓમાં કેટલો સક્રિય છે તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. વિપુલભાઈ આ બાબતમાં પણ ૧૦૦ ટકા ખરા ઉતરે છે. શાળામાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો હોય, રમતગમત મહોત્સવ હોય વિપુલભાઈની આગવી કોઠાસૂઝ અને આયોજન શક્તિ ઉડીને આંખે વળગે તેવી છે. હિન્દી બાળપોથી, પહેલી કે દૂસરીની પરીક્ષા હોય કે ગાયત્રી પરિવાર દ્વારા લેવાતી પરીક્ષા હોય વિપુલભાઈ દ્વારા તેનું ચીવટ પૂર્વક આયોજન કરી વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા આપવા પ્રોત્સાહિત કરતા રહે છે. તાલુકા અને જિલ્વિલા કક્વિષાએ યોજાતી વિવિધ સ્પર્ધાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની સાથે હોંશે હોંશે જવું અને વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શિત કરતા રહેવું તેમને ગમતી બાબત છે. તેમની પાસે એક અદભુત આંતરસૂઝ (Intuition) છે, જેના કારણે તેઓ કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ ચપટી વગાડતા શોધી કાઢે છે. તેમને સોંપાયેલું કોઈપણ કામ અત્યંત ચીવટ અને ચોકસાઈથી પૂરું કરવાની તેમની આદત છે. "કામ કરવું તો સર્વશ્રેષ્ઠ જ કરવું, બાકી ન કરવું" એ તેમનો જીવનમંત્ર છે.
વિપુલભાઈ સમયના બંધનોથી સાવ પર છે. ઘડિયાળના કાંટા ક્યારેય તેમની ફરજ આડે આવી શકતા નથી. શાળામાં આવવા-જવાનો સમય તેમના માટે માત્ર કાગળ પરની બાબત છે, વાસ્તવિકતામાં તો શાળા જ તેમનું ઘર અને મંદિર છે. શાળા શરૂ થવાના નિયત સમય કરતાં સૌથી પહેલા શાળાએ પહોંચવું અને સાંજે શાળા છૂટ્યા પછી તમામ બાળકો અને સ્ટાફ ગયા બાદ સૌથી છેલ્લે જવું—આ વિપુલભાઈની રોજની દિનચર્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે આ જવાબદારી તેમને કોઈએ સોંપી નથી, કે કોઈ ઉપરી અધિકારીનો ઓર્ડર નથી. આ નિયમ તેમણે પોતે, પોતાની અંતરાત્માના અવાજ પરથી સ્વેચ્છાએ સ્વીકાર્યો છે.
વિપુલભાઈ માત્ર એક શિક્ષક તરીકે જ શ્રેષ્ઠ નથી,
પરંતુ એક માનવી તરીકે પણ એટલા જ ઉદાર અને કરુણા સભર છે. ગરીબ કે
નબળા વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે તેમનો વલણ હંમેશાં સહાનુભૂતિપૂર્વકનો રહ્યો છે. તેમની આ
નમ્રતા, સરળતા અને સદભાવનાના કારણે જ તેઓ સૌના પ્રિય બન્યા
છે.
વિપુલભાઈ ભરતભાઈ વાળંદ. હાજીપુરના નાના ગામમાંથી નીકળીને અરવલ્લીની આકારૂન્દ શાળા સુધી પહોંચેલી તેમની આ સફર પ્રત્યેક નવયુવાન અને થનારા શિક્ષકો માટે એક જીવંત પ્રેરણાદાયી દીવાદાંડી સમાન છે.
સંપર્ક : વિપુલભાઈ વાળંદ - 92654 48894
- ઈશ્વર પ્રજાપતિ
98251 42620
